2002ko abenduaren 18ko New Yorkeko Nazio Batuen Batzarrean onartutako tortura eta bestelako tratu edo zigor krudel, jasangaitz edo umiliagarrien aurkako hitzarmenaren hautazko protokoloa Espainiako estatuak berretsi ondoren, 2009. urtearen amaieran, Gorte Nagusiek Espainiako Torturaren Prebentziorako Mekanismo Nazionalaren funtzioak herriaren defendatzaileari esleitzea erabaki zuten eta oinarrizko eskubideen defentsa eta babes-lanak hasi zituenetik lan handia egin du torturaren prebentzioan.

JATORRIA

Gorte Nagusiek 2009ko azaroaren 3ko 1/2009 Lege Organikoaren bidez esleitu zizkioten Herriaren Defendatzaileari Espainiako Torturaren Prebentziorako Mekanismo Nazionalaren (MNP) berezko eskumenak.

Behin eskumenak bereganatuta eta Prebentziorako Mekanismo Nazionala abian jartzeko egin beharreko guztiak eginda, askatasunaz gabetutako tokietara bisitak egiten hasi zen 2010eko martxoaren 3an.

MNPk urtero Gorte Nagusien eta egoitza Genevan duen Nazio Batuen Tortura Prebenitzeko Azpibatzordearen aurrean aurkezten duen txostenean jasotzen du bere jarduna.

FUNTZIOAK

Herriaren defendatzaileak burutzen dituen oinarrizko eskubideen defentsa eta babeseko eskumen zabalen barruan, Torturaren Prebentziorako Mekanismo Nazionalak Espainiako Konstituzioko 15. eta 17. artikuluetan xedatutakoa betetzen dela bermatzea du oinarrizko helburu.

Funtzio hori betetze aldera, MNPak prebentziozko bisitak egiten ditu Espainiako administrazio publikoen mende dauden eta askatasunaz gabetzen duten zentroetara. Ikuskapen horien xedea Espainiako agintari publikoek eta horien zerbitzura dauden langileek Espainiako araudiak eskatutako eta establezimendu horietarako nazioartean onartutako irizpideei jarraiki jokatzen dutela egiaztatzea da, bulego horietan tratu txarrak edo torturen praktikak eragin ditzaketen baldintzak gerta ez daitezen.

MNPak hauek guztiak bisita ditzake: polizia-bulegoak (Guardia Zibila, Espainiako Polizia Nazionala, polizia autonomikoak eta udaltzaingoak), espetxeak, atxilotuen gordailu judizialak, adingabekoak babesteko eta aldatzeko zentroak, atzerritarrak hartzeko zentroak, zaintza-unitateak dituzten ospitaleak, polizia-instalazioak dituzten mugako kontrol-zentroak, poliziaren lekualdatzeko ibilgailuak, atzerritarrak aberriratzeko aireko edo itsasoko garraiobideak, ezkutuko bidaiariak dituzten ontziak, nahi gabeko edozein barneratze egiten ari diren bulegoak edo tortura eta bestelako tratu edo zigor krudel, jasangaitz edo umiliagarrien aurkako hitzarmenaren hautazko protokoloak eskatutako baldintzak bete ditzakeen beste edozein leku.

Prebentziozko funtzio horren garapenean, Espainiako agintariak beharrezkoak iruditzen zaizkion dokumentu eta txosten guztiak eman ahal izango dizkio herriaren defendatzaileari Torturaren Prebentziorako Mekanismo Nazionalaren bitartez eta horiek eskatutako laguntza guztia eman beharko diote.

ANTOLAKETA

Torturaren Prebentziorako Mekanismo Nazionala herriaren defendatzailearen barruan Torturaren Prebentziorako Mekanismo Nazional izendatutako unitatean egituratuta dago, herriaren defendatzailearen lehen ondokoari atxikita eta horren buruan aholkulari-arduraduna dago.

1981eko apirilaren 6ko 3/1981 Lege Organikoa aldatzen duen azken xedapen bakarrean, era berean, Aholku Batzordea sortu zen Prebentziorako Mekanismo Nazionalak berezkoak dituen funtzioen egikaritzean lankidetza tekniko eta juridikoko organo gisa eta herriaren defendatzaileak xedapen horretan aurrez ikusitako funtzioak eskuordetu dizkion herriaren defendatzailearen ondokoa izango du buru.

Aholku Batzordearen egitura, osaketa eta funtzionamendua zehazteko herriaren defendatzailearen antolaketa eta funtzionamendurako araudia aldatu behar izan zen 2012ko urtarrilaren 25ean izandako Kongresuko eta Senatuko baterako Mahaien bileran. Horri jarraiki, batzordea herriaren defendatzailearen bi ondokoek –horietako bat batzordeko presidentea izango da– eta gehienez 10 batzordekidek osatuko dute: Espainiako Abokatutzaren Kontseilu Nagusiak proposatutako batzordekide bat, Organización Médica Colegial erakundeak proposatuta izendatutako batzordekide bat, Espainiako Psikologoen Elkargo Ofizialetako Kontseilu Nagusiak proposatutako batzordekide bat, herriaren defendatzaileak lankidetza-hitzarmenak sinatuta dituen erakundeetako bi ordezkari gehienez eta, azkenik, herriaren defendatzaileari nork bere kabuz edo sozietate zibila ordezkatzen duten erakunde edo elkarteen izenean aurkeztutako hautagaien artean izendatutako bost batzordekide. Erakunde horrek sozietate zibilarekin eta Espainiako MNPrako interesgarriak diren gaietan egiaztatutako adituekin elkarrizketarako eta lankidetzarako bide iraunkorra finkatu nahi du Aholku Batzordearen bitartez, landu beharreko ikuspegiak aberastu ahal izateko.