A función do defensor

Os dereitos fundamentais non serían efectivos se non houbese garantías. Por iso a Constitución e as leis dispoñen todo un sistema de controis que permite prever, evitar ou rectificar os casos e situacións en que un dereito se ve en risco ou perda. A primeira garantía é a chamada reserva de lei: só por lei pode regularse o exercicio dos dereitos e liberdades, lei que ademais e en todo caso debe respectar o seu contido esencial. Outras garantías especiais son a tutela xudicial, mesmo no caso dalgúns dereitos de carácter preferente e sumaria, así como o recurso de amparo ante o Tribunal Constitucional.

O Defensor del Pueblo configúrase como unha garantía institucional dos dereitos constitucionais. O Defensor del Pueblo é un alto comisionado das Cortes Xerais, é dicir que recibe destas un encargo e é designado por elas para protexer e defender os dereitos dos cidadáns recoñecidos no texto constitucional (artigo 54 da Constitución).

Entre as súas funcións destaca a de supervisar a actividade de todas as Administracións públicas (Ministerios, Consellarías das Comunidades Autónomas, Concellos, etc.). A súa supervisión alcanza tamén a actividade das empresas públicas e dos axentes ou colaboradores das Administracións cando realizan fins ou servizos públicos.

En 1981 as Cortes Xerais aprobaron a Lei Orgánica 3/1981, do 6 de abril, do Defensor del Pueblo e a Institución comezou a súa actividade o 28 de decembro de 1982, tras ser elixido o seu primeiro titular.

Calquera cidadán español ou estranxeiro, persoa física ou xurídica, sexa cal for a súa idade ou situación legal en España, pode acudir ao Defensor del Pueblo, individual ou colectivamente, presentando unha queixa se considera que as Administracións Públicas españolas vulneraron os dereitos recoñecidos na Constitución.

Ademais de presentar as súas queixas, os cidadáns poden solicitar ao Defensor del Pueblo que interpoña un recurso de inconstitucionalidade ou un recurso de amparo ante o Tribunal Constitucional, nos casos e cos requisitos previstos pola lei.

Se ao Defensor del Pueblo non lle compete a investigación dunha queixa, comunica ao cidadán por carta o motivo ou as causas, aínda que sempre que é posible intenta orientalo sobre as vías alternativas ás que pode acudir.

Unha vez admitida a trámite a queixa, o Defensor del Pueblo ponse en contacto coa Administración involucrada para obter información sobre o caso. Durante todo o proceso mantén informado o cidadán acerca da investigación e das respostas recibidas da Administración. Finalizada a investigación, comunica ao interesado as conclusións.

O Defensor del Pueblo non pode modificar ou anular os actos e as resolucións das Administracións Públicas, tampouco pode darlles ordes, pero se conclúe que se vulneraron os dereitos constitucionais, entón pode suxerir ou recomendar a calquera Administración que tome medidas para paliar ou corrixir a situación. Se como consecuencia das súas investigacións o Defensor del Pueblo se convence de que a aplicación rigorosa dunha norma pode conducir a situacións inxustas, entón pode pedir a modificación da norma.

O Defensor del Pueblo non pode intervir se un xuíz ou tribunal está xa a xulgar ou xulgou a cuestión formulada nunha queixa. A causa desta limitación é o respecto ao Poder Xudicial, posto que unha vez sometido un asunto ao seu control lle corresponde en exclusiva xulgar e facer executar o xulgado. Así mesmo, a discrepancia coas resolucións xudiciais debe formularse ante os propios xulgados e tribunais polas vías previstas nas leis procesuais, sen que caiba tampouco neste caso a intervención do Defensor del Pueblo.

Por outra parte, o Defensor del Pueblo tamén pode actuar de oficio, é dicir sen necesidade de queixa cidadá previa. Todos os anos elabora un informe sobre a súa actividade que ha de presentar ás Cortes Xerais, así como informes monográficos sobre cuestións concretas relativas ao exercicio dos dereitos constitucionais. Noutros apartados da Web (“Quen somos” – “As súas competencias”) hai descricións máis completas das nosas funcións.