Dereitos fondamentais

Coa aprobación da Constitución, os cidadáns manifestamos o noso desexo de establecer a xustiza, a liberdade e a seguridade e promover o ben de todos nós, buscando garantir a convivencia democrática dentro da Constitución e das leis conforme a unha orde económica e social xusta.

O artigo primeiro da Constitución proclama que España se constitúe nun Estado social e democrático de Dereito, que propugna como valores superiores do seu sistema de leis a liberdade, a xustiza, a igualdade e o pluralismo político.

<ul>

<li>Que España é un Estado de Dereito significa asegurar o imperio da lei, e a lei ha de ser a expresión da vontade popular. A lei protexe todos os españois e pobos de España no exercicio dos dereitos humanos, as súas culturas e tradicións, linguas e institucións.</li>

<li>Que España é un Estado social significa que os cidadáns, coas nosas institucións, buscamos promover o progreso da cultura e da economía para asegurar a todos unha digna calidade de vida.</li>
<li>Que España é un Estado democrático significa que a soberanía reside no pobo español, do que emanan todos os poderes do Estado.</li>

</ul>
Entre os fundamentos desta orde política establecida constitucionalmente están os dereitos inherentes á persoa, que son dereitos inviolables e se entenden como mínimo indispensable para recoñecer a dignidade humana. Os dereitos da persoa, os dereitos humanos, aseguran un ámbito propio de autonomía e autodecisión, o que equivale ao recoñecemento dunha esfera propia de cada individuo, en que non deben inmiscirse instancias estrañas a el e ante a que deben deterse os poderes do Estado.

Orixinalmente, algúns autores como John Locke, Jean-Jacques Rousseau ou Thomas Paine sostiveron que hai determinados dereitos da persoa que non dependen do seu recoñecemento en contratos ou normas xurídicas, senón que son consubstanciais á mesma natureza humana, e que polo tanto son atribuíbles de modo universal a todas as persoas.

A ulterior inclusión destes dereitos da persoa nos textos constitucionais tivo unha consecuencia inmediata: a transformación do que eran uns principios filosóficos en mandatos xurídicos, isto é, a conversión dos dereitos humanos en dereitos fundamentais.

Os dereitos fundamentais forman un conxunto de límites básicos, aos que han de axustarse sempre as relacións entre persoas ou entre grupos de persoas, e entre estas e os poderes públicos. Non pode haber unha vida digna sen dereitos básicos, os que os cidadáns consideramos inherentes á nosa condición de seres humanos.

Pero hai que sinalar que a propia noción de dereitos fundamentais se usa nun dobre sentido: nun sentido amplo, e menos preciso tecnicamente, refírese a todos os dereitos que están recollidos no Título I da Constitución; nun sentido máis estrito, e máis preciso xuridicamente, esta denominación resérvase para algúns dereitos constitucionais que a Norma Fundamental considera o núcleo central do status xurídico do individuo, e que están incluídos nunha determinada sección do Título I denominada “dos dereitos fundamentais e da liberdades públicas”.

Os dereitos humanos ou os dereitos fundamentais son universais, incompatibles coa superioridade dunha persoa, un pobo, un grupo ou unha clase social. O seu recoñecemento non depende de factores como a raza, o sexo, a relixión, a opinión, a nacionalidade ou calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social. Como inherentes á persoa, son irrevogables, non negociables (non poden “venderse”) nin renunciables. Legalmente recoñécense no Título I da Constitución, pero tamén en tratados internacionais e nas constitucións dos demais Estados.

Para afondar nesta materia pódese consultar a documentación hoxe doadamente accesible na rede e na biblioteca do Defensor del Pueblo.