Considerados na constitución

Os dereitos e deberes fundamentais, incluídas as liberdades públicas, parten do principio de igualdade ante a lei e comprenden tanto dereitos coma límites e prohibicións. Por exemplo, o dereito á vida leva aparellada a prohibición de tortura, ou de penas ou tratos inhumanos ou degradantes. A liberdade de expresión e de información vai acompañada da prohibición de censura previa. Ademais encontramos liberdades individuais, como a liberdade de conciencia; e liberdades colectivas, como a liberdade de reunión, de asociación ou a liberdade sindical.

Tamén hai deberes fundamentais: por exemplo, para exercer o dereito de reunión en lugares de tránsito público e promover manifestacións é necesario comunicalo antes á autoridade; non obstante, non é necesaria a autorización previa, aínda que a autoridade pode prohibir unha manifestación, pero só se hai razóns fundadas de alteración da orde con perigo para persoas ou bens.

En certos casos un dereito fundamental require que os poderes públicos non se limiten a non interferir: ao contrario, quedan obrigados a intervir, por exemplo o dereito fundamental á educación –que ten como fin o pleno desenvolvemento da personalidade no respecto aos principios democráticos de convivencia- comprende o dereito a un ensino básico gratuíto, que tamén é obrigatorio, para todos. Polo tanto, os poderes públicos han de prestar esa educación básica gratuíta se as condicións sociais o requiren, como xeralmente acontece. Tamén hai dereitos fundamentais que teñen o dobre carácter de dereito-deber, como o dereito-deber ao traballo.

Hai principios que rexen a política social e económica e que están proclamados como dereitos fundamentais, como o dereito á protección da saúde, ao acceso á cultura, a gozar dun medio axeitado, a gozar dunha vivenda digna. Outros teñen a forma de mandatos aos poderes públicos, como o de realizar unha política de previsión, tratamento, rehabilitación e integración dos diminuídos físicos, sensoriais e psíquicos.

Os dereitos fundamentais vincúlannos a todos, cidadáns e poderes públicos. Pero ademais corresponden aos poderes públicos tres mandatos especiais a este respecto: promover as condicións para que a liberdade e a igualdade sexan reais e efectivas; remover os obstáculos que impiden ou dificultan a súa plenitude, e facilitar a participación de todos na vida política, económica, cultural e social.